मुंबई: गावपातळी वरील आरोग्य व्यवस्था अधिक बळकट, लोकाभिमुख आणि प्रभावी करण्यासाठी सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री प्रकाश आबिटकर यंदाच्या स्वातंत्र्यदिनी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलत आहेत. राज्यभरातील विविध गावांमधील आरोग्य समित्यांच्या अशासकीय सदस्यांशी ते थेट ऑनलाइन माध्यमातून जनसंवाद साधणार आहेत. आरोग्य व्यवस्थेत नागरिकांचा सहभाग वाढवून शासन, आरोग्य यंत्रणा आणि समाज यांच्यातील भागीदारी अधिक दृढ करण्याच्या उद्देशाने हा विशेष कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला आहे. याच कार्यक्रमा दरम्यान आरोग्य मंत्र्यांच्या हस्ते राज्यातील नव्या १२४ आरोग्य संस्थांचे ऑनलाइन उद्घाटनही पार पडणार आहे.

          स्वातंत्र्यदिनी दुपारी १:३० वाजता होणाऱ्या या ऑनलाइन संवादामुळे गावा गावातील आरोग्य विषयक प्रश्न, अडचणी, स्थानिक पातळीवरील नाविन्यपूर्ण उपक्रम आणि नागरिकांच्या अपेक्षा थेट राज्य शासनापर्यंत पोहोचण्यास मदत होणार आहे. या संवादात ग्राम आरोग्य, स्वच्छता व पोषण समिती, जन आरोग्य समिती, रुग्ण कल्याण समिती आणि एकात्मिक आरोग्य वर्धिनी समितीच्या सदस्यांचा सक्रिय सहभाग असणार आहे. या समित्यांमध्ये ग्रामपंचायत प्रतिनिधी, महिला भगिनी, युवक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि विविध घटकांचा समावेश असून, ते शासन व नागरिक यांच्यातील महत्त्वाचा दुवा म्हणून काम करतात. कार्यक्रमात निवडक पाच समिती सदस्यांना आपले मनोगत व्यक्त करण्याची संधी मिळणार असून, त्यानंतर आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर उपस्थितांना मार्गदर्शन करणार आहेत.

        या राज्यस्तरीय कार्यक्रमासाठी जिल्हा आणि प्राथमिक आरोग्य केंद्र स्तरावर व्यापक पूर्वतयारी करण्यात आली आहे. प्राथमिक आरोग्य केंद्र स्तरावर स्वच्छता व पोषण आणि जन आरोग्य समितीच्या सदस्यांनी आपापल्या नजीकच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा ग्रामपंचायत कार्यालयात एकत्रित जमून या डिजिटल संवादामध्ये सहभागी व्हावे, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत. निवडक सदस्यांशी थेट द्विमार्गी संवाद साधण्यासाठी स्वतंत्र इको लिंक उपलब्ध करून देण्यात आली आहे, तर इतर सदस्यांसाठी यू-ट्यूब आणि ब्रॉडकास्ट लिंकद्वारे कार्यक्रमाचे थेट प्रक्षेपण दाखवले जाणार आहे. याशिवाय ग्रामीण व उपजिल्हा रुग्णालयांच्या क्षेत्रातील लोकप्रतिनिधी, जिल्हा परिषद व पंचायत समिती सदस्य आणि संबंधित मान्यवरही या उपक्रमात मोठ्या संख्येने जोडले जाणार आहेत.

        या विशेष कार्यक्रमाचे आणखी एक मोठे आकर्षण म्हणजे राज्यातील विविध भागांत नव्याने उभारण्यात आलेल्या आणि कार्यान्वित झालेल्या १२४ आरोग्य संस्थांचे ऑनलाइन उद्घाटन. यामध्ये प्राथमिक आरोग्य केंद्रे, उपकेंद्रे, तालुका सार्वजनिक आरोग्य युनिट तसेच महानगर पालिका क्षेत्रातील शहरी आरोग्य व कल्याण केंद्रांचा समावेश आहे. ग्रामीण भागासोबतच शहरी भागातील नागरिकांना त्यांच्या घराजवळच दर्जेदार आणि उच्चस्तरीय आरोग्य सेवा सुलभतेने उपलब्ध करून देण्याच्या शासनाच्या धोरणाला या नवीन संस्थांमुळे अधिक बळ मिळणार आहे.

         आरोग्य सेवा ही केवळ शासकीय यंत्रणेची जबाबदारी नसून त्यात लोकांचा सक्रिय सहभाग असणे आवश्यक आहे, ही या उपक्रमा मागील मुख्य भावना आहे. या थेट संवादामुळे तळागाळातील आरोग्य सेवांच्या अंमलबजावणीतील त्रुटी समजून घेणे, अडचणी दूर करणे आणि आरोग्य यंत्रणेला अधिक लोकाभिमुख बनवणे सुलभ होणार असून, निरोगी महाराष्ट्राच्या संकल्पनेला यामुळे एक नवी दिशा मिळण्याचा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.

मुंबई: अवयवदान आणि प्रत्यारोपण (Organ Donation & Transplantation) प्रक्रियेतील कायदेशीर व तांत्रिक किचकटपणा दूर करून ‘रोटो-सोटो’ची (ROTTO-SOTTO) कार्यप्रणाली अधिक गतिमान करण्याचे स्पष्ट निर्देश सार्वजनिक आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी दिले आहेत. अवयवदानाची नोंदणी प्रक्रिया वाढवण्यावर भर देतानाच, यासाठी राज्य सरकार सर्वतोपरी सहकार्य करेल, असे त्यांनी स्पष्ट केले. अवयवदानाबाबत समाजात असलेली भीती आणि निरुत्साह दूर करण्यासाठी सर्व रुग्णालयांनी पुढाकार घेऊन प्रभावी जनजागृती अभियान राबवावे, असे आवाहनही त्यांनी यावेळी केले.

          यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान येथे सार्वजनिक आरोग्य विभाग, महात्मा ज्योतिराव फुले जनआरोग्य योजना आणि आयुष्मान भारत यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘अवयवदान दिन’निमित्त विशेष जनजागृती आणि रुग्णालयांशी संवाद कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यक्रमात आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर बोलत होते. यावेळी सार्वजनिक आरोग्य विभागाचे सचिव ई. रविन्द्रन, आरोग्य सेवा आयुक्त संजय काटकर, शहरी आरोग्य आयुक्त डॉ. सुनील भोकरे, ईएसआयएसचे आयुक्त रमेश चव्हाण, राज्य आरोग्य हमी सोसायटीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी अण्णासाहेब चव्हाण, तसेच मुंबईतील विविध खासगी रुग्णालयांचे प्रमुख प्रतिनिधी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

             प्रसार आणि सुविधांच्या विकेंद्रीकरणावर भर देताना आरोग्यमंत्र्यांनी सांगितले की, अवयव प्रत्यारोपणासाठी गरजू रुग्णांना केवळ पुणे किंवा मुंबईवर अवलंबून राहावे लागू नये. यासाठी कोल्हापूर, अमरावती यांसारख्या महत्त्वाच्या ठिकाणी नवीन केंद्रे सुरू झाल्यास राज्यभरातील नागरिक व गरजू रुग्णांना मोठा दिलासा मिळेल. प्रस्तावित चार नवीन केंद्रांचे कामकाज पुढील एका महिन्यात मार्गी लावले जावे. तसेच, अवयवदान व प्रत्यारोपण प्रक्रियेबाबत न्यायमूर्ती शिंदे यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीच्या अहवालातील शिफारसी व सूचनांवर पुढील आठवड्यात बैठक घेऊन तातडीने अंमलबजावणी करावी, असे आदेश त्यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना दिले.

        आरोग्यमंत्र्यांनी माहिती दिली की, अवयव प्रत्यारोपणासाठी येणाऱ्या आर्थिक अडचणी सार्वजनिक आरोग्य विभागाने यशस्वीपणे दूर केल्या आहेत. महात्मा ज्योतिराव फुले जनआरोग्य योजनेच्या माध्यमातून तामिळनाडूच्या धर्तीवर विशेष ‘कॉर्पस फंड’ (Corpus Fund) तयार करण्यात आला असून, याद्वारे गरजू रुग्णांना मोठा आर्थिक आधार मिळत आहे. खासगी रुग्णालयांनीही या लोक कल्याणकारी उपक्रमात सक्रिय सहभाग घेऊन जास्तीत जास्त रुग्णांना सेवा द्यावी. मात्र, या योजनेच्या निर्धारित पॅकेजव्यतिरिक्त रुग्णालयांनी रुग्कांकडून किंवा त्यांच्या नातेवाईकांकडून एकही अतिरिक्त रुपया आकारू नये, अशी सक्त ताकीद त्यांनी दिली.

       अवयवदानासाठी आपली इच्छा व्यक्त करणारे एक लाखांहून अधिक अर्ज भरून महाराष्ट्राने या क्षेत्रात आघाडी घेतली आहे. अवयवदान करणाऱ्या दात्यांच्या कुटुंबीयांचा उचित सन्मान करून समाजात एक सकारात्मक आणि सहानुभूतीचे वातावरण निर्माण करण्याचा राज्य शासनाचा प्रयत्न आहे. अवयवदानाची प्रक्रिया अतिशय संवेदनशील असल्याने संबंधित यंत्रणांनी संवेदनशीलता आणि सकारात्मक दृष्टिकोन बाळगून रुग्णांच्या नातेवाईकांना तातडीने मदत करणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

        या कार्यक्रमात बोलताना आयुष्मान भारत मिशन महाराष्ट्र समितीचे अध्यक्ष ओमप्रकाश शेटे यांनी प्रत्येकाने सामाजिक कामातून आनंद मिळवण्याचे आवाहन केले. समाजातील अनेक गरीब रुग्णांना शासन, सामाजिक संघटना आणि खासगी रुग्णालयांची साथ मिळाल्यास त्यांचा पुनर्जन्म होऊ शकतो, असे त्यांनी सांगितले. तसेच सार्वजनिक आरोग्य विभागाचे सचिव ई. रविन्द्रन यांनी महाविद्यालयांमध्ये व विविध स्तरांवर अवयवदानाचे शिबिरे राबवून जनजागृती वाढवण्याची अपेक्षा व्यक्त केली. माजी संचालक प्रवीण शिंगारे यांनी कायद्याची सविस्तर माहिती दिली, तर अण्णासाहेब चव्हाण यांनी प्रास्ताविक केले. या सोहळ्यात काही रुग्णांच्या नातेवाईकांनी मनोगत व्यक्त करत शासनाच्या मदतीबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली.