मुंबई: महाराष्ट्र शासनाने २०२५ मध्ये गणेशोत्सवाला ‘राज्य महोत्सव’ म्हणून अधिकृत घोषणा केल्यापासून या उत्सवाचा उत्साह आणि व्याप्ती अधिकच वाढली आहे. गणेशमूर्ती ही केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रतीक नसून ती आपल्या समृद्ध कला, परंपरा आणि सर्जनशीलतेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. आजच्या काळात पर्यावरण संवर्धनाची नितांत गरज लक्षात घेता, नागरिकांना पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचे महत्त्व समजून सांगण्यासाठी आणि स्वतःच्या हाताने शाडूची मूर्ती बनवण्याचा आनंद देण्यासाठी विशेष कार्यशाळांचे आयोजन केले जात आहे. सांस्कृतिक कार्य विभागांतर्गत पु.ल. देशपांडे महाराष्ट्र कला अकादमीच्या वतीने येत्या २३ ऑगस्ट २०२६ रोजी मुंबईसह नागपूर, कोल्हापूर आणि लातूर या जिल्ह्यांमध्ये पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती कार्यशाळा पार पडणार आहेत.

       यापूर्वी ६ ऑगस्ट रोजी नाशिक येथे आयोजित करण्यात आलेल्या कार्यशाळेला नागरिकांचा उत्स्फूर्त आणि उदंड प्रतिसाद लाभला होता. त्याला मिळालेल्या यशानंतर आता मुंबईतील प्रभादेवी येथील पु.ल. देशपांडे महाराष्ट्र कला अकादमीच्या प्रदर्शन हॉलमध्ये (पहिला मजला) २३ ऑगस्ट रोजी ही कार्यशाळा होणार आहे. आजच्या डिजिटल आणि स्क्रीनच्या युगात सतत मोबाईल मध्ये व्यस्त राहणाऱ्या हातांना थेट मातीचा स्पर्श व्हावा आणि प्रत्येकाला आपल्या लाडक्या बाप्पाची मूर्ती स्वतःच्या हातांनी साकारण्याचे समाधान मिळावे, हा या उपक्रमा मागील मुख्य उद्देश आहे. या कार्यशाळेमुळे विशेषतः तरुण पिढीमध्ये पर्यावरण पूरक गणेशोत्सवा बाबत मोठी जनजागृती निर्माण होणार आहे.

      या कार्यशाळेत सहभागी होण्यासाठी आगाऊ नोंदणी करणे बंधनकारक असून जागा अतिशय मर्यादित आहेत. सहभागासाठी ३०० रुपये प्रवेश शुल्क निश्चित करण्यात आले असून, यामध्ये सर्व सहभागींना मूर्ती बनवण्यासाठी लागणारी शाडूची माती आणि आवश्यक साहित्य आयोजकांकडून दिले जाणार आहे. तसेच कार्यşळा संपल्यानंतर सर्व सहभागींना सहभागाचे प्रमाणपत्रही प्रदान केले जाईल. दरम्यान, यावर्षी राज्य महोत्सवांतर्गत होणाऱ्या ‘उत्कृष्ट सार्वजनिक गणेशोत्सव स्पर्धेचा’ विस्तार थेट देशपातळीवर आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय राज्य शासनाने घेतला आहे. त्यामुळे महाराष्ट्र, देश आणि जगभरात विविध विधायक उपक्रमांद्वारे गणेशोत्सव साजरा करणाऱ्या सार्वजनिक मंडळांना या स्पर्धेत सहभागी होण्याची संधी मिळणार असून, त्यांच्या उपक्रमांची दखल घेऊन त्यांना भरघोस बक्षीसांच्या स्वरूपात प्रोत्साहन दिले जाणार आहे.

      पर्यावरणस्नेही गणेशोत्सव साजरा करत आपल्या कलागुणांना योग्य वाव देण्यासाठी नागरिकांनी आणि कलाप्रेमींनी या कार्यशाळेत मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. या कार्यशाळेत नाव नोंदणी करण्यासाठी ८७७९५८४२२४ या क्रमांकावर संपर्क साधावा, असे आवाहन पु.ल. देशपांडे कला अकादमी, मुंबई यांचेकडून करण्यात आले आहे.

मुंबई: आधुनिक तंत्रज्ञान, व्हिज्युअल इफेक्ट्स (VFX) आणि नव्या काळातील डिजिटल माध्यमांचा प्रभावी वापर करून थेट ‘जेन झी’ (Gen Z) प्रेक्षक वर्गाला मोठ्या पडद्याकडे आकर्षित करणाऱ्या एका विशेष मराठी चित्रपटाच्या निर्मितीमध्ये महाराष्ट्र शासन थेट सहभाग घेणार असल्याची महत्त्वपूर्ण घोषणा सांस्कृतिक कार्यमंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी केली आहे. प्रभादेवी येथील पु.ल. देशपांडे महाराष्ट्र कला अकादमीत महाराष्ट्र चित्रपट, रंगभूमी आणि सांस्कृतिक विकास महामंडळ आणि अखिल भारतीय मराठी चित्रपट महामंडळ यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित एका विशेष परिसंवादात ते बोलत होते.

        मराठी चित्रपटांमध्ये उत्तम आशय, उच्च गुणवत्ता आणि दमदार अभिनयाची कोणतीही कमतरता नसली, तरी व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या ‘कनेक्टिंग लिंक’वर अधिक गांभीर्याने काम करण्याची गरज मंत्री शेलार यांनी यावेळी व्यक्त केली. केवळ चित्रपटाची निर्मिती करून चालत नाही, तर उपलब्ध स्क्रीनची संख्या, योग्य वितरण व्यवस्था आणि नव्या प्रेक्षक वर्गाचा सखोल अभ्यास करणे गरजेचे आहे. यासाठी एक व्यवहार्य व्यावसायिक मॉडेल तयार केल्यास राज्य सरकार त्यात सह-निर्माता किंवा गुंतवणूकदार म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावेल, असे त्यांनी स्पष्ट केले. दक्षिण भारतीय चित्रपटांना प्रेक्षकांकडून मिळणाऱ्या भावनिक प्रतिसादाचा दाखला देत, मराठी चित्रपटांनीही नव्या पिढीशी भावनिक नाते प्रस्थापित करण्याची वेळ आली असल्याचे त्यांनी नमूद केले. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचे आव्हान स्वीकारून त्याचे संधीत रूपांतर करण्यासाठी प्रात्यक्षिकासह कार्यशाळा आयोजित करण्याची सूचनाही त्यांनी केली.

        या कार्यक्रमात बोलताना फिल्म सिटीच्या व्यवस्थापकीय संचालक स्वाती म्हसे पाटील यांनी चित्रपट हा केवळ करमणूक नसून कला, तंत्रज्ञान, अर्थकारण आणि संस्कृतीचा सुरेख संगम असल्याचे सांगितले. बदलत्या काळात चित्रनगरीची भूमिका केवळ चित्रीकरणासाठी जागा उपलब्ध करून देण्यापुरती मर्यादित न राहता, संपूर्ण चित्रपट परिसंस्था विकसित करण्याची झाली आहे. स्मार्टफोन, स्मार्ट टीव्ही आणि ओटीटीच्या वाढत्या प्रभावामुळे चित्रपटाच्या आस्वादनाचे निकष बदलले आहेत. चित्र नगरीकडून पायाभूत सुविधा, कौशल्य विकास, तंत्रज्ञान आणि ‘ईझ ऑफ डुईंग बिझनेस’साठी पाच प्रमुख आधारस्तंभ निश्चित करण्यात आले आहेत. महामंडळाच्या ५०व्या वर्षात पदार्पणाच्या निमित्ताने आयोजित या विचार मंथनामुळे मराठी चित्रपट सृष्टीला पुन्हा एकदा सुवर्णकाळ येईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. या परिसंवादास चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ दिग्दर्शक व कलाकार महेश मांजरेकर, अशोक राणे, मेघराज राजेभोसले, राजेश मापुस्कर, सुशांत शेलार यांच्यासह अनेक नामवंत चित्रकर्मी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

मुंबई: महाराष्ट्राचा लाडका आणि सांस्कृतिक अस्मितेचा सोहळा असलेला गणेशोत्सव यंदा अधिक व्यापक, पर्यावरण पूरक आणि जागतिक पातळीवर पोहोचविण्याच्या उद्देशाने ‘राज्य महोत्सव’ म्हणून साजरा केला जाणार आहे. या महोत्सवात राज्यातील सर्व मंत्रालयीन विभागांनी त्यांच्या अधिनस्त कार्यालये व महा मंडळांच्या माध्यमातून सक्रिय सहभाग घ्यावा, असे स्पष्ट निर्देश सांस्कृतिक कार्यमंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी दिले आहेत. गावांपासून ते थेट जागतिक स्तरापर्यंत या उत्सवाचा विस्तार करतानाच, या ऐतिहासिक महोत्सवाला युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत स्थान मिळवून देण्यासाठी शासन स्तरावर विशेष नियोजन करण्यात आले आहे.

         या राज्य महोत्सवांतर्गत राज्यातील तब्बल ४८० उत्कृष्ट सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांना तालुका, जिल्हा आणि राज्य स्तरावर मिळून सुमारे दीड कोटी रुपयांची भरगोस पारितोषिके देऊन गौरविण्यात येणार आहे. याशिवाय, राज्यातील सर्व ३६ जिल्ह्यांसह देशातील इतर १० राज्ये आणि भारता बाहेरील एका देशातही विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाणार आहे. राजधानी नवी दिल्लीत सलग पाच दिवस, तर मुंबईत आठ दिवस सांस्कृतिक कार्यक्रमांची मोठी धूम पाहायला मिळणार आहे. भाविकांसाठी प्रमुख गणेश मंदिरे व सार्वजनिक उत्सवांचे ऑनलाइन दर्शन घडविणारे स्वतंत्र पोर्टल विकसित केले जात असून, घरगुती गणेशोत्सवाची छायाचित्रे सामायिक करण्यासाठी एक विशेष डिजिटल प्लॅटफॉर्म तयार करण्यात येत आहे.

पर्यावरणपूरक उत्सव आणि महिला बचत गटांना प्रोत्साहन

यंदाच्या गणेशोत्सवात पर्यावरण पूरक उपक्रमांवर भर दिला जाणार असून, शाडू मातीच्या मूर्तींचा वापर, बीज गणपती, निर्माल्य संकलन व पुनर्वापर, प्लास्टिक मुक्त उत्सव आणि सौर ऊर्जेवर चालणारे मंडप उभारण्या बाबत राज्यभर जनजगृती मोहीम राबवली जाईल. तसेच, स्थानिक शेतकरी, महिला बचत गट आणि सहकारी संस्थांना मोदक, प्रसाद साहित्य व सेंद्रिय कृषी उत्पादनांच्या विक्रीसाठी हक्काचे व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले जाणार आहे. युवकांसाठी शाडूच्या मूर्ती, मखर आणि डिजिटल डिझाइनवर आधारित उद्योजकता प्रशिक्षण कार्यशाळा आयोजित केल्या जाणार असून, शाळा व महाविद्यालयां मध्येही पर्यावरण आणि विज्ञानावर आधारित विविध स्पर्धांचे आयोजन करण्यात येईल.

आरोग्य, सुरक्षा आणि सर्वसमावेशकतेला प्राधान्य

उत्सवा दरम्यान भाविकांची सुरक्षितता आणि आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी गर्दीच्या ठिकाणी मोफत आरोग्य तपासणी शिबिरे, रक्तदान शिबिरे आणि हृदय विकाराच्या प्रसंगी उपयोगी पडणाऱ्या सीपीआर (CPR) प्रशिक्षणाला प्राधान्य दिले जाणार आहे. तसेच, दिव्यांग भाविकांसाठी रॅम्प, व्हीलचेअर, सांकेतिक भाषेतील आरती आणि सुलभ प्रवेशाची विशेष व्यवस्था करण्याचे निर्देश प्रशासनाला देण्यात आले आहेत.

     सर्व जिल्ह्यांच्या जिल्हाधिकाऱ्यांनी उत्कृष्ट गणेशोत्सव मंडळ स्पर्धेसाठी समित्या स्थापन करून प्रत्यक्ष पाहणी व गुणांकनाची प्रक्रिया पार पाडावी, तसेच गृह आणि सार्वजनिक बांधकाम विभागाने सुरक्षितता, वाहतूक व्यवस्था आणि विसर्जन मार्गांचे चोख नियोजन करावे, असे सांगत हा गणेशोत्सव ऐतिहासिक आणि संस्मरणीय होईल, असा विश्वास सांस्कृतिक कार्यमंत्र्यांनी व्यक्त केला आहे.