पुणे: रागाच्या किंवा नकळत घडलेल्या चुकीची शिक्षा भोगत असताना माणसातील चांगुलपण आणि उपजत कलागुण कधीही नष्ट होत नाहीत, याचे एक अतिशय प्रेरणादायी उदाहरण सध्या पुणे शहरात पाहायला मिळत आहे. महाराष्ट्र कारागृह प्रशासन आणि सामाजिक संस्थांच्या संयुक्त विद्यमाने येरवडा मध्यवर्ती कारागृहातील बंदी बांधवांच्या हातून यंदा अत्यंत आकर्षक आणि पर्यावरणपूरक शाडू मातीच्या श्री गणेशमूर्ती साकारण्यात आल्या आहेत. या उपक्रमामुळे एका बाजूला शिक्षेची जाणीव ठेवून प्रायश्चित्त घेणाऱ्या बंदी बांधवांच्या हातून एक सुंदर कलाकृती घडत आहे, तर दुसरीकडे त्यांच्यातील सकारात्मक परिवर्तनाचा मार्ग अधिक सुकर होत आहे.

        महाराष्ट्र कारागृह प्रशासन, भोई प्रतिष्ठान (पुणे) आणि आदर्श मित्र मंडळ (पुणे) यांच्या संयुक्त सहकार्याने गेल्या अनेक वर्षांपासून ‘प्रेरणापथ’ हा स्तुत्य उपक्रम सातत्याने राबविला जात आहे. याच उपक्रमाचा एक भाग म्हणून यंदा कारागृहातील बंदी बांधवांना मूर्तिकलेचे व्यावसायिक प्रशिक्षण देण्यात आले. कोणतीही पूर्वतयारी नसताना या बांधवांनी अत्यंत समर्पित भावनेने घेतलेल्या प्रशिक्षणातून व्यावसायिक शिल्पकारांना लाजवतील अशा सुबक, देखण्या आणि पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती तयार केल्या आहेत. जगप्रसिद्ध शिल्पकार विवेक खटावकर, विराज खटावकर, पुंडलिक खलोलकर आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी बंदी बांधवांना या कलेचे मोलाचे मार्गदर्शन केले आहे.

       गुन्हेगारी जगतातून बाहेर पडून आपल्यातील चांगला माणूस जागा करणे, आपल्या हातांनी काहीतरी सर्जनशील निर्माण करून समाजाशी पुन्हा तुटलेले नाते जोडणे, हा या संपूर्ण उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. याविषयी बोलताना कारागृह सुधार सेवा विभागाचे अपर पोलीस महासंचालक डॉ. सुहास वारके, महानिरीक्षक योगेश देसाई, येरवडा मध्यवर्ती कारागृहाचे अधीक्षक सुनील ढमाळ आणि अतिरिक्त अधीक्षक पल्लवी कदम यांनी नागरिकांना भावनिक आवाहन केले आहे. बंदी बांधवांच्या मनःस्वास्थ्यासाठी आणि त्यांच्या पुनर्वसनासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या या उपक्रमातून तयार झालेली बाप्पाची मूर्ती नागरिकांनी भक्तिभावाने आपल्या घरी स्थापन करावी, असे त्यांनी म्हटले आहे.

        समाजाच्या मुख्य प्रवाहात परतण्यासाठी धडपडणाऱ्या या बंदी बांधवांच्या हाताला काम आणि सन्मान मिळवून देण्यासाठी या पर्यावरणपूरक शाडू मातीच्या गणेशमूर्तींची विक्री गायत्री क्लिनिक (खडक माळ, राष्ट्रभूषण चौक, शिवाजी रोड, पुणे) येथील स्टॉलवर सुरू करण्यात आली आहे. पर्यावरणाचा समतोल राखणाऱ्या या शाडू मातीच्या मूर्तींची खरेदी करून नागरिकांनी या सामाजिक आणि संवेदनशील उपक्रमाला भरघोस पाठबळ द्यावे, असे आवाहन आयोजकांकडून करण्यात आले आहे.

मुंबई: महाराष्ट्र शासनाने २०२५ मध्ये गणेशोत्सवाला ‘राज्य महोत्सव’ म्हणून अधिकृत घोषणा केल्यापासून या उत्सवाचा उत्साह आणि व्याप्ती अधिकच वाढली आहे. गणेशमूर्ती ही केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रतीक नसून ती आपल्या समृद्ध कला, परंपरा आणि सर्जनशीलतेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. आजच्या काळात पर्यावरण संवर्धनाची नितांत गरज लक्षात घेता, नागरिकांना पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचे महत्त्व समजून सांगण्यासाठी आणि स्वतःच्या हाताने शाडूची मूर्ती बनवण्याचा आनंद देण्यासाठी विशेष कार्यशाळांचे आयोजन केले जात आहे. सांस्कृतिक कार्य विभागांतर्गत पु.ल. देशपांडे महाराष्ट्र कला अकादमीच्या वतीने येत्या २३ ऑगस्ट २०२६ रोजी मुंबईसह नागपूर, कोल्हापूर आणि लातूर या जिल्ह्यांमध्ये पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती कार्यशाळा पार पडणार आहेत.

       यापूर्वी ६ ऑगस्ट रोजी नाशिक येथे आयोजित करण्यात आलेल्या कार्यशाळेला नागरिकांचा उत्स्फूर्त आणि उदंड प्रतिसाद लाभला होता. त्याला मिळालेल्या यशानंतर आता मुंबईतील प्रभादेवी येथील पु.ल. देशपांडे महाराष्ट्र कला अकादमीच्या प्रदर्शन हॉलमध्ये (पहिला मजला) २३ ऑगस्ट रोजी ही कार्यशाळा होणार आहे. आजच्या डिजिटल आणि स्क्रीनच्या युगात सतत मोबाईल मध्ये व्यस्त राहणाऱ्या हातांना थेट मातीचा स्पर्श व्हावा आणि प्रत्येकाला आपल्या लाडक्या बाप्पाची मूर्ती स्वतःच्या हातांनी साकारण्याचे समाधान मिळावे, हा या उपक्रमा मागील मुख्य उद्देश आहे. या कार्यशाळेमुळे विशेषतः तरुण पिढीमध्ये पर्यावरण पूरक गणेशोत्सवा बाबत मोठी जनजागृती निर्माण होणार आहे.

      या कार्यशाळेत सहभागी होण्यासाठी आगाऊ नोंदणी करणे बंधनकारक असून जागा अतिशय मर्यादित आहेत. सहभागासाठी ३०० रुपये प्रवेश शुल्क निश्चित करण्यात आले असून, यामध्ये सर्व सहभागींना मूर्ती बनवण्यासाठी लागणारी शाडूची माती आणि आवश्यक साहित्य आयोजकांकडून दिले जाणार आहे. तसेच कार्यşळा संपल्यानंतर सर्व सहभागींना सहभागाचे प्रमाणपत्रही प्रदान केले जाईल. दरम्यान, यावर्षी राज्य महोत्सवांतर्गत होणाऱ्या ‘उत्कृष्ट सार्वजनिक गणेशोत्सव स्पर्धेचा’ विस्तार थेट देशपातळीवर आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय राज्य शासनाने घेतला आहे. त्यामुळे महाराष्ट्र, देश आणि जगभरात विविध विधायक उपक्रमांद्वारे गणेशोत्सव साजरा करणाऱ्या सार्वजनिक मंडळांना या स्पर्धेत सहभागी होण्याची संधी मिळणार असून, त्यांच्या उपक्रमांची दखल घेऊन त्यांना भरघोस बक्षीसांच्या स्वरूपात प्रोत्साहन दिले जाणार आहे.

      पर्यावरणस्नेही गणेशोत्सव साजरा करत आपल्या कलागुणांना योग्य वाव देण्यासाठी नागरिकांनी आणि कलाप्रेमींनी या कार्यशाळेत मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. या कार्यशाळेत नाव नोंदणी करण्यासाठी ८७७९५८४२२४ या क्रमांकावर संपर्क साधावा, असे आवाहन पु.ल. देशपांडे कला अकादमी, मुंबई यांचेकडून करण्यात आले आहे.