पुणे: दहीहंडी आणि आगामी सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर दरवर्षी ऐरणीवर येणाऱ्या डीजे (DJ) आणि साऊंड सिस्टीमच्या आवाजाच्या वादावर कायमस्वरूपी तोडगा काढण्यासाठी पुणे पोलिसांनी यंदा एक अभिनव व तांत्रिक मार्ग अवलंबला आहे. ध्वनी प्रदूषण आणि कायदेशीर मर्यादांचे पालन करून उत्सव कसा साजरा करता येईल, यासाठी थेट पोलीस आयुक्तालयात विविध साऊंड सिस्टीमची प्रत्यक्ष चाचणी घेण्यात आली. खुद्द पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांच्या उपस्थितीत डेसिबल मोजणी करत साऊंडच्या तीव्रतेचा सखोल तांत्रिक अभ्यास करण्यात आला असून, या कारवाईमुळे शहर वर्तुळात मोठी चर्चा रंगली आहे.

         गणेशोत्सव अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपला असताना शहरात सार्वजनिक मंडळे आणि प्रशासकीय पातळीवर जोरदार तयारी सुरू आहे. मात्र, मोठ्या आवाजाच्या साऊंड सिस्टीममुळे ज्येष्ठ नागरिक, रुग्ण आणि सर्वसामान्यांना होणारा त्रास तसेच पर्यावरणप्रेमींच्या तक्रारी लक्षात घेता पोलिसांसमोर कायदा व सुव्यवस्था राखण्याचे मोठे आव्हान असते. या पार्श्वभूमीवर पुणे पोलिसांनी मध्यस्थी करत थेट आयुक्तालयात साऊंड व्यावसायिकांना बोलावून त्यांच्या उपकरणांची प्रत्यक्ष खातरजमा केली. या उच्चस्तरीय चाचणीवेळी पोलीस आयुक्तांसह सहपोलीस आयुक्त संजय दराडे, विशेष शाखेचे पोलीस उपायुक्त प्रशांत अमृतकर यांच्यासह अनेक वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. तसेच ‘पुणे साऊंड असोसिएशन’चे अध्यक्ष बबलू रमजानी आणि त्यांचे इतर पदाधिकारीही या प्रक्रियेत सहभागी झाले होते.

      विशेष डेसिबल मॉनिटर मशीनच्या साहाय्याने वेगवेगळ्या साऊंड कॉम्बिनेशनची आवाजाची पातळी किती वाढते, याची वैज्ञानिक पद्धतीने मोजमाप करण्यात आले. यामध्ये प्रामुख्याने ‘२ बेस - २ टॉप’ आणि ‘४ बेस - ४ टॉप’ अशा विविध सेटअपमुळे निर्माण होणाऱ्या आवाजाची तीव्रता तपासण्यात आली. तसेच काही स्पीकर बॉक्समध्ये अनधिकृतपणे आणि मूळ क्षमतेपेक्षा कैक पटीने आवाज वाढवण्यासाठी बसवले जाणारे ‘प्रेशर मिड’ (Pressure Mid) हे उपकरण कसे काम करते आणि त्यामुळे आवाजात किती घातक वाढ होते, याचीही सविस्तर माहिती पोलिसांनी घेतली.

       या तांत्रिक चाचणीवर प्रतिक्रिया देताना पुणे साऊंड असोसिएशनचे अध्यक्ष बबलू रमजानी यांनी, वाढत्या आणि कर्णकर्कश आवाजामुळे नागरिकांना त्रास होत असल्याची वस्तुस्थिती मान्य केली. मात्र, नेमक्या कोणत्या उपकरणांमुळे हा त्रास वाढतो, हे स्पष्ट करणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले. विशेषतः ‘प्रेशर मिड’ या उपकरणाला आमच्या संघटनेचा तीव्र विरोध असून, यामुळे मूळ क्षमतेपेक्षा कित्येक पटीने जास्त व त्रासदायक आवाज तयार होतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले. कायद्याच्या चौकटीत आणि निश्चित केलेल्या डेसिबल मर्यादेतच उत्सव साजरा केला पाहिजे, अशी भूमिका साउंड व्यावसायिकांनी यावेळी मांडली.

         पर्यावरण कायदा आणि ध्वनीप्रदूषण नियंत्रण नियमावलीचे काटेकोर पालन व्हावे, या उद्देशाने घेण्यात आलेल्या या ट्रायलच्या माध्यमातून पोलिसांनी साऊंड सिस्टीमचे प्रकार आणि कस्टमायझेशनचा बारकाईने अभ्यास केला आहे. आता या तांत्रिक चाचणीच्या निष्कर्षांच्या आधारे पुणे पोलीस आगामी दहीहंडी आणि गणेशोत्सवासाठी नेमकी काय अंतिम नियमावली जाहीर करतात, याकडे संपूर्ण शहरवासीयांसह गणेश मंडळे आणि साऊंड व्यावसायिकांचे लक्ष लागून राहिले आहे.

पुणे: रागाच्या किंवा नकळत घडलेल्या चुकीची शिक्षा भोगत असताना माणसातील चांगुलपण आणि उपजत कलागुण कधीही नष्ट होत नाहीत, याचे एक अतिशय प्रेरणादायी उदाहरण सध्या पुणे शहरात पाहायला मिळत आहे. महाराष्ट्र कारागृह प्रशासन आणि सामाजिक संस्थांच्या संयुक्त विद्यमाने येरवडा मध्यवर्ती कारागृहातील बंदी बांधवांच्या हातून यंदा अत्यंत आकर्षक आणि पर्यावरणपूरक शाडू मातीच्या श्री गणेशमूर्ती साकारण्यात आल्या आहेत. या उपक्रमामुळे एका बाजूला शिक्षेची जाणीव ठेवून प्रायश्चित्त घेणाऱ्या बंदी बांधवांच्या हातून एक सुंदर कलाकृती घडत आहे, तर दुसरीकडे त्यांच्यातील सकारात्मक परिवर्तनाचा मार्ग अधिक सुकर होत आहे.

        महाराष्ट्र कारागृह प्रशासन, भोई प्रतिष्ठान (पुणे) आणि आदर्श मित्र मंडळ (पुणे) यांच्या संयुक्त सहकार्याने गेल्या अनेक वर्षांपासून ‘प्रेरणापथ’ हा स्तुत्य उपक्रम सातत्याने राबविला जात आहे. याच उपक्रमाचा एक भाग म्हणून यंदा कारागृहातील बंदी बांधवांना मूर्तिकलेचे व्यावसायिक प्रशिक्षण देण्यात आले. कोणतीही पूर्वतयारी नसताना या बांधवांनी अत्यंत समर्पित भावनेने घेतलेल्या प्रशिक्षणातून व्यावसायिक शिल्पकारांना लाजवतील अशा सुबक, देखण्या आणि पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती तयार केल्या आहेत. जगप्रसिद्ध शिल्पकार विवेक खटावकर, विराज खटावकर, पुंडलिक खलोलकर आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी बंदी बांधवांना या कलेचे मोलाचे मार्गदर्शन केले आहे.

       गुन्हेगारी जगतातून बाहेर पडून आपल्यातील चांगला माणूस जागा करणे, आपल्या हातांनी काहीतरी सर्जनशील निर्माण करून समाजाशी पुन्हा तुटलेले नाते जोडणे, हा या संपूर्ण उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. याविषयी बोलताना कारागृह सुधार सेवा विभागाचे अपर पोलीस महासंचालक डॉ. सुहास वारके, महानिरीक्षक योगेश देसाई, येरवडा मध्यवर्ती कारागृहाचे अधीक्षक सुनील ढमाळ आणि अतिरिक्त अधीक्षक पल्लवी कदम यांनी नागरिकांना भावनिक आवाहन केले आहे. बंदी बांधवांच्या मनःस्वास्थ्यासाठी आणि त्यांच्या पुनर्वसनासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या या उपक्रमातून तयार झालेली बाप्पाची मूर्ती नागरिकांनी भक्तिभावाने आपल्या घरी स्थापन करावी, असे त्यांनी म्हटले आहे.

        समाजाच्या मुख्य प्रवाहात परतण्यासाठी धडपडणाऱ्या या बंदी बांधवांच्या हाताला काम आणि सन्मान मिळवून देण्यासाठी या पर्यावरणपूरक शाडू मातीच्या गणेशमूर्तींची विक्री गायत्री क्लिनिक (खडक माळ, राष्ट्रभूषण चौक, शिवाजी रोड, पुणे) येथील स्टॉलवर सुरू करण्यात आली आहे. पर्यावरणाचा समतोल राखणाऱ्या या शाडू मातीच्या मूर्तींची खरेदी करून नागरिकांनी या सामाजिक आणि संवेदनशील उपक्रमाला भरघोस पाठबळ द्यावे, असे आवाहन आयोजकांकडून करण्यात आले आहे.

पुणे: पुढील महिन्यात रंगणाऱ्या लाडक्या बाप्पाच्या आगमना पूर्वी आणि उत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर प्रशासकीय नियमांमुळे वाद निर्माण होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या विसर्जन मिरवणुकीत ध्वनीक्षेपक (स्पीकर) आणि साउंड सिस्टीमच्या वापरावर पोलीस प्रशासनाने घातलेले कथित निर्बंध तातडीने मागे घेण्यात यावेत, अशी ठाम मागणी युवासेनेच्या वतीने करण्यात आली आहे. युवासेनेचे पुणे महानगर अध्यक्ष हेमंत आबा बागुल यांनी यासंदर्भात थेट पुणे पोलीस आयुक्तांची भेट घेऊन सविस्तर निवेदन सादर केले असून, या निर्णयाचा पुनर्विचार करण्याची मागणी केली आहे.

          पुण्यातील सार्वजनिक गणेशोत्सावाला शेकडो वर्षांची ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि समृद्ध धार्मिक परंपरा लाभली आहे. अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी होणारी विसर्जन मिरवणूक तब्बल २४ ते ३० तास अविरत चालते, ज्यामध्ये देशभरातून आणि परदेशातून लाखों भाविक व नागरिक सहभागी होतात. या काळात कायदा-सुव्यवस्था राखण्यासाठी, गर्दीचे योग्य नियोजन करण्यासाठी आणि वाहतूक सुरळीत ठेवण्यासाठी पुणे पोलीस अहोरात्र परिश्रम घेत असतात. पोलीस प्रशासन आणि गणेश मंडळे यांच्यातील परस्पर समन्वया मुळेच हा महासोहळा दरवर्षी शिस्तीत पार पडतो, याची आठवण युवासेनेने निवेदनात करून दिली आहे. मात्र, यंदाच्या गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर नुकत्याच झालेल्या बैठकीनंतर विसर्जन मिरवणुकीत स्पीकर वापराबाबत पोलीस प्रशासनाने काही जाचक निर्बंध घातल्याचा दावा करण्यात आला आहे.

         असा कोणताही महत्त्वाचा निर्णय घेण्यापूर्वी शहरातील सर्व लहान-मोठ्या सार्वजनिक गणेश मंडळांना विश्वासात घेणे आणि त्यांची बाजू ऐकून घेणे आवश्यक होते, असे हेमंत आबा बागुल यांनी म्हटले आहे. बहुतांश गणेश मंडळे ही सर्वसामान्य नागरिकांच्या लोकवर्गणीतून आणि वर्गणीदारांच्या सहकार्यातून उत्सव साजरी करतात. या मंडळांनी विसर्जन मिरवणुकी साठी साउंड सिस्टीम, वाद्ये आणि स्पीकरचे बुकिंग महिन्याभरा पूर्वीच करून ठेवले आहे. ऐनवेळी अशा प्रकारचे अचानक निर्बंध लागू झाल्यास गणेश मंडळांना आर्थिक भुर्दंड सहन करावा लागण्या सोबतच नियोजनात्मक मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो. त्यामुळे गणेश मंडळांच्या भावनांचा आदर करत पोलिसांनी या निर्णयाचा फेरविचार करावा आणि मिरवणुकीतील स्पीकरवरील निर्बंध पूर्णपणे मागे घ्यावेत, अशी आक्रमक मागणी युवासेने कडून करण्यात आली आहे.