'मेक इन इंडिया'अंतर्गत डेंग्यूच्या लसीची भारतात निर्मिती; हैदराबादच्या 'बायोलॉजिकल ई'सोबत मोठा करार

नवी दिल्ली: डेंग्यूच्या संसर्गाने त्रस्त असलेल्या संपूर्ण देशासाठी एक अत्यंत दिलासादायक आणि महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. ड्रग कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडियाने (DCGI) भारतात पहिल्यांदाच डेंग्यू रोधक 'क्यूडेंगा' (Qdenga) या लसीच्या वापराला अधिकृत मंजुरी दिली आहे. जपानी फार्मास्युटिकल कंपनी ताकेडाने (Takeda) विकसित केलेली ही लस आता ४ ते ६० वर्षे वयोगटातील नागरिकांना दिली जाऊ शकणार आहे. विशेष म्हणजे ही लस घेण्यापूर्वी संबंधित व्यक्तीला यापूर्वी कधी डेंग्यूचा संसर्ग झाला होता किंवा नाही, याची कोणतीही चाचणी करण्याची गरज भासणार नाही. डेंग्यूच्या चारही सेरोटाईप्सपासून (Serotypes) प्रभावी संरक्षण देण्याच्या उद्देशाने या लसीची निर्मिती करण्यात आली असून, यामुळे भारतातील डेंग्यू प्रतिबंधक मोहिमेला मोठा पाठबळ मिळणार आहे.

'क्यूडेंगा' लसीच्या सुरक्षिततेसाठी आणि कार्यक्षमतेसाठी जागतिक पातळीवर तब्बल १९ क्लिनिकल ट्रायल्स घेण्यात आल्या होत्या, ज्यामध्ये २८ हजारांहून अधिक नागरिकांचा सहभाग होता. या चाचण्यांच्या यशस्वी निष्कर्षानंतरच भारतात या लसीला हिरवा कंदील देण्यात आला आहे. ही लस ०.५ मिलीलीटरच्या दोन डोसमध्ये त्वचेखाली (Subcutaneous) इंजेक्शनद्वारे दिली जाईल, ज्यामध्ये दोन डोसच्या दरम्यान तीन महिन्यांचे अंतर असणे आवश्यक आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेनेही (WHO) डेंग्यूचा प्रादुर्भाव जास्त असलेल्या क्षेत्रांमध्ये या लसीचा वापर करण्याचा सल्ला दिला आहे.

भारतासाठी ही बातमी केवळ आरोग्यविषयक दृष्टिकोनातूनच नव्हे, तर औद्योगिक दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाची आहे. 'मेक इन इंडिया' उपक्रमांतर्गत या लसीचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन भारतातच केले जाणार आहे. यासाठी ताकेडा कंपनीने हैदराबादमधील प्रसिद्ध 'बायोलॉजिकल ई' (Biological E) या फार्मा कंपनीशी करार केला आहे. देशांतर्गत उत्पादन होणार असल्यामुळे ही लस भारतात मुबलक प्रमाणात आणि अत्यंत जलद गतीने उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे. मच्छर नियंत्रण आणि सार्वजनिक जनजागृतीसोबतच ही नवी लस डेंग्यूवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी मैलाचा दगड ठरेल.