मुंबईच्या प्रदूषणावर ‘एआय’ची नजर; ३ दिवस आधी मिळणार हवेचा अंदाज

मुंबई: मुंबईतील वाढत्या वायु प्रदूषणाला प्रभावीपणे आळा घालण्यासाठी आणि प्रत्येक प्रभागातील हवेच्या गुणवत्तेवर अत्यंत सूक्ष्म पातळीवर लक्ष ठेवण्यासाठी मुंबई महानगरपालिकेने प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर सुरू केला आहे. महापालिकेच्या ‘मानस’ उपक्रमांतर्गत देशातील सर्वोच्च संशोधन संस्थांच्या सहकार्याने एक अत्याधुनिक हवा गुणवत्ता अंदाज प्रणाली विकसित करण्यात आली असून, या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांतर्गत संपूर्ण मुंबई शहरात तब्बल ७५ ठिकाणी विशेष हायपर लोकल संवेदके (सेन्सर्स) बसवले जात आहेत.

            या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ही यंत्रणा मुंबईकरांना आणि पालिका प्रशासनाला तब्बल ७२ तास म्हणजेच ३ दिवस आधीच विशिष्ट परिसरातील प्रदूषणाचा अचूक अंदाज देणार आहे. सध्या शहरात मोजक्याच ठिकाणी हवा गुणवत्ता मापन केंद्रे उपलब्ध असल्यामुळे मोठ्या परिसराचा केवळ सरासरी अंदाज मिळतो, मात्र गल्लीबोळांतील, दाट वस्तीच्या भागांमधील किंवा विशिष्ट रस्त्यांवरील प्रदूषणाची खरी आकडेवारी समोर येत नाही. आता नवीन ७५ संवेदके कार्यान्वित झाल्यानंतर पालिकेला प्रत्येक वॉर्डाची आणि परिसराची अत्यंत सूक्ष्म पातळीवरील माहिती उपलब्ध होईल.

      या सूचना प्रणालीमुळे महापालिकेला प्रदूषण वाढण्यापूर्वीच पूर्व तयारीसह उपाययोजना करणे शक्य होणार आहे. ज्या विशिष्ट भागात हवेची गुणवत्ता खालावण्याचा अंदाज असेल, तिथे वेळेआधीच रस्त्यांवर पाण्याचे फवारे मारणे, धूळ नियंत्रणासाठी यांत्रिक झाडूंचा वापर करणे, बांधकाम सुरू असलेल्या ठिकाणी धूररोधक यंत्रांचा वापर सक्तीचा करणे आणि वाहनांमुळे होणारे प्रदूषण कमी करण्यासाठी आवश्यकतेनुसार वाहतूक इतर मार्गाने वळवणे यांसारख्या उपाययोजना तातडीने राबवता येतील.

           ही प्रगत प्रणाली सामान्य नागरिकांच्या दृष्टीनेही अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे. हवेचा आणि प्रदूषणाचा आगाऊ अंदाज मिळाल्यामुळे विशेषतः दम्यासारख्या श्वसनाचा त्रास असलेल्या नागरिकांना आणि ज्येष्ठ नागरिकांना आपल्या दैनंदिन प्रवासाचे नियोजन सुरक्षितपणे करणे शक्य होईल. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या प्रभावी वापरातून हवा शुद्धीकरणाचा हा नाविन्यपूर्ण उपक्रम राबवणारी मुंबई महानगरपालिका देशातील अग्रगण्य पालिका ठरणार असून, यामुळे मुंबईकरांना स्वच्छ आणि शुद्ध हवा मिळण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल उचलले गेले आहे.