बालसुरक्षेसाठी मुंबईच्या १०० पालिका शाळांत ‘खुली बात’; एआय चॅटबॉटची नवी सुविधा

मुंबई: बालसुरक्षेची प्रभावी सुरुवात संवादातून होते या महत्त्वपूर्ण विचाराला केंद्रस्थानी ठेवत ‘मिसिंग लिंक ट्रस्ट’ने (MLT) कॅपजेमिनी इंडियाच्या सहकार्याने एक अत्यंत नाविन्यपूर्ण पाऊल उचलले आहे. मुंबई महानगरपालिकेच्या १०० शाळांमध्ये बालकांवरील अत्याचार रोखण्यासाठी आणि सुरक्षेचे वातावरण निर्माण करण्यासाठी ‘खुली बात’ हा एआय-सक्षम आणि व्हॉट्सॲपवर आधारित बालसुरक्षा चॅटबॉट दिमाखात सादर करण्यात आला आहे. महाराष्ट्र सरकारच्या माहिती व जनसंपर्क विभागाचे प्रधान सचिव ब्रिजेश सिंह आणि इतर वरिष्ठ मान्यवरांच्या हस्ते या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाचे अनावरण करण्यात आले. ‘खुली बात’ म्हणजे अगदी मोकळेपणाने आणि संकोच न बाळगता केलेला संवाद, ज्याच्या माध्यमातून पालक, शिक्षक आणि काळजीवाहकांना बालसुरक्षेबाबतची विश्वसनीय माहिती आणि अचूक मार्गदर्शन अगदी सहज उपलब्ध होणार आहे.

       नुकत्याच जाहीर झालेल्या एनसीआरबीच्या ‘क्राइम इन इंडिया २०२४’ या अहवाला नुसार, देशात लैंगिक गुन्ह्यांपासून बालकांचे संरक्षण (पॉक्सो) कायद्यांतर्गत तब्बल ६९,१९१ प्रकरणांची नोंद झाली असून, त्यातील ९६ टक्क्यांहून अधिक घटनांमध्ये अनोळखी व्यक्तींऐवजी मुलांच्या जवळच्या परिचयातील व्यक्तींचा सहभाग असल्याचे समोर आले आहे. ही आकडेवारी अत्यंत चिंताजनक असून, मुलांना वैयक्तिक मर्यादा, संमती, सुरक्षित नातेसंबंध आणि अस्वस्थ करणाऱ्या परिस्थितीची जाणीव करून देणे काळाची गरज बनले आहे. याच पार्श्वभूमीवर पालकांना आपल्या पाल्यांशी या संवेदनशील विषयांवर कसा संवाद साधायचा, ऑनलाइन सुरक्षितता कशी बाळगायची आणि गरज भासल्यास कायदेशीर मदत व योग्य मार्गदर्शन कसे मिळवायचे, या सर्व प्रश्नांची उत्तरे या चॅटबॉटद्वारे मिळतील. कोणत्याही प्रौढ व्यक्तीला व्हॉट्सॲपवर ६००३०६००४० या क्रमांकावर ‘Hi’ असा संदेश पाठवून या चॅटबॉटशी थेट संवाद साधता येतो.

      मिसिंग लिंक ट्रस्टच्या मिसिंग अवेअरनेस अँड स्कूल सेफ्टी प्रोग्राम (एमएएसएसपी) या व्यापक प्रतिबंधात्मक उपक्रमाचाच हा पुढील टप्पा असून, याद्वारे मुंबई महापालिकेच्या शाळांमध्ये तीन प्रमुख स्तरांवर काम केले जात आहे. यामध्ये शाळांमधील विशेष कार्यक्रमांच्या माध्यमातून सुमारे १०,००० किशोरवयीन मुले-मुलींना सुरक्षाविषयक शिक्षण देणे, पालक व शिक्षकांसाठी ‘खुली बात’ हा एआय चॅटबॉट विकसित करणे आणि विविध परिषदांच्या माध्यमातून बालकांवरील अत्याचार रोखण्याची यंत्रणा अधिक सक्षम करणे यांचा समावेश आहे. याविषयी बोलताना मिसिंग लिंक ट्रस्टच्या संस्थापक विश्वस्त आणि सीईओ लीना केजरीवाल यांनी स्पष्ट केले की, हा चॅटबॉट केवळ सर्वसाधारण सल्ला देत नाही, तर गेल्या दहा वर्षांच्या प्रत्यक्ष क्षेत्रातील अनुभवावर आणि भारतीय कुटुंबांच्या वास्तवावर आधारित आहे. डिजिटल साक्षरतेच्या विविध टप्प्यांवर असलेल्या पालकांनाही तो सहज वापरता येईल आणि गरज पडल्यास परिसरातील प्रत्यक्ष मदतीशी जोडता येईल, अशा प्रकारे त्याची रचना करण्यात आली आहे.

      कॅपजेमिनी इंडियाचे व्हाइस प्रेसिडेंट आणि सीएसआर हेड कुमार अनुराग प्रताप यांनी मुलांच्या वाढत्या डिजिटल वापराबद्दल बोलताना सांगितले की, मुले ऑनलाइन जगात अधिक वेळ घालवत असल्यामुळे नव्या जोखमी निर्माण होत आहेत. अशा वेळी धोके लवकर ओळखून योग्य पावले उचलण्यासाठी पालकांना हव्या असलेल्या विश्वसनीय साधनांची जोड तंत्रज्ञानाद्वारे देण्याचा हा प्रयत्न आहे. या उपक्रमाच्या माध्यमातून बालसुरक्षेचे शिक्षण आणि मोकळेपणाने संवाद साधण्याची संस्कृती बालपणापासूनच रुजवली जात असून, त्यामुळे भविष्यात एक सुरक्षित आणि जागरूक समाज निर्माण होण्यास मोठी मदत होणार आहे.