अंतराळात युद्धाची तयारी? अमेरिका-चीनमध्ये वाढला तणाव; कक्षेत शस्त्र तैनातीने खळबळ

वाशिंग्टन :मानवाचा पृथ्वीवरील राजकीय व सामरिक संघर्ष आता थेट अंतराळाच्या दिशेने सरकत असून, महासत्तां मधील स्पर्धा अवकाशात एका महासंग्रामाचे रूप धारण करण्याच्या मार्गावर आहे. अमेरिकेने आपल्या कक्षेत विशिष्ट प्रकारची ‘स्पेस कंट्रोल शस्त्रे’ (Space Control Weapons) तैनात केल्याची अधिकृत माहिती समोर आल्यानंतर जागतिक राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे. या धक्कादायक घडामोडीवर अत्यंत तीव्र प्रतिक्रिया देत चीनने अमेरिकेला थेट इशारा दिला असून, अंतराळाचे शस्त्रीकरण करून त्याला युद्धाचे नवे रणांगण बनवणे जागतिक सुरक्षेसाठी अत्यंत धोकादायक ठरेल, अशी आक्रमक भूमिका मांडली आहे.

      अमेरिकेच्या हवाई दलाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी प्रथमच सार्वजनिकपणे अंतराळ कक्षात अशा प्रकारच्या सामरिक शस्त्रांच्या अस्तित्वाची कबुली दिली आहे. अंतराळातील संभाव्य शत्रू देशांच्या उपग्रहांची किंवा लष्करी क्षमतेला अटकाव करण्यासाठी किंवा ती तात्पुरती निष्प्रभ करण्यासाठी या ‘स्पेस कंट्रोल शस्त्रांचा’ प्रभावी वापर केला जाऊ शकतो, असे मानले जात आहे. हालांकि, अमेरिकेने या शस्त्रांची नेमकी रचना, त्यांची अचूक संख्या आणि अवकाशातील तैनातीची ठिकाणे यांसारखी अत्यंत संवेदनशील माहिती अद्याप गुलदस्त्यात ठेवली आहे. असे असले तरी, अमेरिकेच्या या उघड घोषणेमुळे अमेरिका आणि चीनमधील आधीच ताणलेले धोरणात्मक संबंध आणखी टोकाला जाण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.

       अमेरिकेच्या या पावलावर चीनने अत्यंत सावध पण आक्रमक पवित्रा घेतला आहे. चीनने अमेरिकेला अंतराळातील लष्करी क्षमतांचा विस्तार करणे आणि युद्धाची प्रत्यक्ष तयारी थांबवण्याचे सक्त आवाहन केले आहे. अंतराळ हे कोणत्याही एका देशाची जहागीर नसून त्याला संघर्षाचे किंवा शस्त्रांच्या स्पर्धेचे नवे मैदान बनवू नये, असे सांगत चीनने या शस्त्रस्पर्धेमुळे जागतिक शांतता आणि सुरक्षेला भविष्यात मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो, असा इशारा दिला आहे.

       आजच्या आधुनिक आणि डिजिटल युगात उपग्रहांचा (Satellites) वापर केवळ वैज्ञानिक संशोधनापुरता मर्यादित नसून, जागतिक दळणवळण, ग्लोबल पोझिशनिंग सिस्टीम (GPS), गुप्तचर यंत्रणा, इंटरनेट आणि लष्कराच्या सर्वच सामरिक हालचालींसाठी मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. त्यामुळे भविष्यात जर कधी प्रत्यक्षात अंतराळात युद्ध किंवा संघर्ष ओढवला, तर त्याचा फटका केवळ लष्करालाच बसणार नाही, तर संपूर्ण जगातील इंटरनेट, दूरसंचार, नेव्हिगेशन आणि बँकिंगसह अनेक महत्त्वपूर्ण सेवा एका झटक्यात कोलमडून पडू शकतात. विशेष म्हणजे, अमेरिका आणि चीनसोबतच रशियासारखी महासत्ताही आपल्या अंतराळातील लष्करी व तांत्रिक क्षमतेला बळकट करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर काम करत आहे. या प्रमुख देशांमधील ही ‘स्पेस वॉर’ची अप्रत्यक्ष स्पर्धा आगामी काळात जागतिक सुरक्षे पुढील सर्वात मोठे आणि आव्हानात्मक संकट ठरण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे.