डिजिटल क्रांती की केवळ इंटरनेटचा बुडबुडा? कॉकरोच जनता पार्टीसमोर तरुणांना रस्त्यावर उतरवण्याचे मोठे आव्हान.

  देशातील बेरोजगारी, स्पर्धा परीक्षांमधील कथित गैरव्यवहार आणि पेपरफुटीच्या घटनांमुळे तरुणांमध्ये वाढत चाललेली नाराजी आता नव्या स्वरूपात समोर येत आहे. सोशल मीडियावर अल्पावधीतच चर्चेचा विषय ठरलेली "कॉकरोच जनता पार्टी" (CJP) ६ जून रोजी नवी दिल्लीतील जंतर-मंतर मैदानयेथे आंदोलन करणार आहे. केंद्रीय शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्याची मागणी आणि शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटींविरोधात हे आंदोलन आयोजित करण्यात आले आहे.

अभिजीत दीपके यांनी मे २०२६ मध्ये सुरू केलेली ही व्यंगात्मक राजकीय चळवळ सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाली. बेरोजगार आणि दुर्लक्षित तरुणांचा आवाज बनण्याचा दावा करणाऱ्या या संघटनेने काहीच दिवसांत लाखो लोकांचे लक्ष वेधून घेतले. महिलांना मंत्रिमंडळात ५० टक्के आरक्षण, निवृत्तीनंतर मुख्य न्यायाधीशांना राज्यसभेचे पद न देणे आणि पक्षांतर करणाऱ्या लोकप्रतिनिधींवर २० वर्षांची निवडणूक बंदी यांसारख्या मागण्यांमुळेही या चळवळीची चर्चा वाढली.

मात्र, कोणतीही डिजिटल चळवळ यशस्वी ठरण्यासाठी सोशल मीडियावरील लोकप्रियतेपेक्षा प्रत्यक्ष जनसहभाग अधिक महत्त्वाचा असतो. फेसबुक, इन्स्टाग्राम, एक्स किंवा युट्यूबवर एखाद्या पेजला फॉलो करणे, पोस्ट शेअर करणे किंवा समर्थनाची प्रतिक्रिया देणे अतिशय सोपे असते. परंतु त्याच व्यक्तीने वेळ काढून आंदोलनस्थळी उपस्थित राहणे ही पूर्णपणे वेगळी बाब असते.

भारताची युवा पिढी सोशल मीडियावर अत्यंत सक्रिय असली तरी प्रत्यक्ष रस्त्यावर उतरून आंदोलनात सहभागी होण्याचे प्रमाण तुलनेने कमी असल्याचे अनेकदा दिसून आले आहे. विशेषतः रोजगार, शिक्षण आणि स्पर्धा परीक्षांशी संबंधित मुद्द्यांवर तरुणांमध्ये नाराजी असली तरी ती प्रत्यक्ष संघटित कृतीत किती प्रमाणात रूपांतरित होते, हा प्रश्न कायम राहतो.

कॉकरोच जनता पार्टीसमोरही हीच मोठी कसोटी आहे. सोशल मीडियावर मिळालेला प्रतिसाद हा वास्तविक जनाधार आहे की केवळ डिजिटल लोकप्रियता, याचे उत्तर ६ जूनच्या आंदोलनातून मिळू शकते. जर मोठ्या संख्येने विद्यार्थी आणि तरुण जंतर-मंतरवर उपस्थित राहिले, तर ही चळवळ केवळ इंटरनेटपुरती मर्यादित न राहता राष्ट्रीय पातळीवरील युवा असंतोषाचे प्रतीक ठरू शकते.

दुसरीकडे, ऑनलाइन समर्थन असूनही प्रत्यक्ष उपस्थिती कमी राहिली, तर सोशल मीडिया आणि वास्तवातील जनचळवळ यांमधील दरी पुन्हा एकदा अधोरेखित होईल. त्यामुळे उद्याचे आंदोलन केवळ शिक्षण व्यवस्थेविरोधातील निषेध नसून, डिजिटल युगातील युवकांच्या सहभागाची आणि संघटनशक्तीचीही परीक्षा ठरणार आहे.

आता संपूर्ण देशाचे लक्ष जंतर-मंतरकडे लागले असून, सोशल मीडियावरील लाखो समर्थकांपैकी किती जण प्रत्यक्ष मैदानात उतरतात, याकडे सर्वांचे लक्ष असेल.