नेपाळच्या संकटात भारताची मदत; बालेन शाह पहिल्यांदाच भारत दौऱ्यावर येणार

काठमांडू: निसर्गाच्या लहरीपणापुढे हतबल झालेल्या नेपाळमध्ये सध्या भीषण पूरस्थिती आणि अतिवृष्टीमुळे अथांग हाहाकार उडाला आहे. सर्व काही पाण्याखाली गेल्याने देशामध्ये मानवी संकट ओढवले असून, या अत्यंत कठीण आणि संकटमय परिस्थितीत भारत आणि नेपाळ यांच्यातील राजनैतिक संबंधांना एक अत्यंत सकारात्मक व नवी दिशा मिळत असल्याचे चित्र समोर येत आहे. मागील काही काळापासून दोन्ही देशांमधील संबंधांमध्ये काहीसा तणाव निर्माण झाला होता आणि नेपाळच्या नेतृत्वातून भारताविषयी काही विधानेही समोर आली होती. मात्र, निसर्गाच्या या महाप्रलयात भारताने कोणताही राजकीय विचार न करता किंवा गतकाळातील मतभेद मनात न ठेवता तातडीने मदतीचा हात पुढे करत नेपाळच्या जनतेला मोठा आधार दिला आहे, ज्याचे पडसाद आता दोन्ही देशांच्या राजकारणावर उमटू लागले आहेत.

       नेपाळमध्ये आलेल्या या भीषण पुरामुळे जनजीवन पूर्णपणे विस्कळीत झाले असून, हजारो नागरिक बेघर झाले आहेत. या दुर्घटनेत १२ हून अधिक नागरिक बेपत्ता असल्याची भीती व्यक्त केली जात असून मोठ्या प्रमाणावर बचावकार्य राबवले जात आहे. या संकटात भारताने तातडीने पावले उचलत भारतीय लष्कराच्या विमानांच्या माध्यमातून तब्बल १० टन इतकी मदत सामग्री नेपाळमध्ये पोहोचवली असून अद्यापही मदतकार्य अविरत सुरू आहे. भारताने यापूर्वीही मदतीचा प्रस्ताव दिला होता, ज्यावर नेपाळने सुरुवातीला संमिश्र प्रतिक्रिया दिली होती; परंतु प्रत्यक्ष संकटाच्या वेळी भारताने घेतलेल्या या मानवीय भूमिकेमुळे दोन्ही देशांमधील दुरावलेला संवाद पुन्हा जुळण्यास सुरुवात झाली आहे. या संपूर्ण पार्श्वभूमीवर, नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह लवकरच भारताच्या अधिकृत दौऱ्यावर येणार असल्याची अत्यंत महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. विशेष म्हणजे, पंतप्रधान झाल्यानंतर बालेन शाह यांचा हा पहिलाच परदेश दौरा असणार असून तो भारताचाच असेल, असे संकेत मिळत आहेत.

       नेपाळचे अर्थमंत्री स्वर्णिम वागले यांनी एका महत्त्वपूर्ण निवेदनात स्पष्ट केले की, सध्या दोन्ही देशांच्या उच्च पातळीवर पंतप्रधानांच्या या आगामी भारत दौऱ्या बाबत चर्चा सुरू झाली आहे. या वर्षाच्या अखेरीस हा दौरा प्रत्यक्षात येण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे. काही दिवसांपूर्वीच भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांच्याशी दूरध्वनीवरून सविस्तर संवाद साधत नेपाळमधील दुर्दैवी पूरस्थितीबद्दल तीव्र दु:ख व्यक्त केले होते आणि भारताकडून सर्वतोपरी मदत पुरवण्याचे आश्वासन दिले होते. या संवादामुळे आणि भारताने दाखवलेल्या संवेदनशीलतेमुळे दोन देशांमधील ताणलेले संबंध सुधारण्यास मोठी मदत झाली आहे.

       दरम्यान, नेपाळ मधील या महाप्रलयात केवळ भारतच नव्हे, तर अमेरिका आणि इतर देशही मदतीसाठी पुढे सरसावले आहेत. नेपाळ मध्ये सुरू असलेल्या या संकटात भारतासह सुमारे ३० हून अधिक देशांचे नागरिक अडकल्याची माहिती समोर येत आहे. अमेरिकेने देखील नेपाळला आवश्यक ती मदत देण्याची तयारी दर्शवली आहे. एकीकडे संपूर्ण देश पुराच्या सावटाखाली असताना आणि अतोनात नुकसान झाले असताना, भारताच्या या संकटमोचक भूमिकेमुळे नेपाळच्या राजकीय वर्तुळात भारता विषयीची सकारात्मक भावना पुन्हा प्रस्थापित होत आहे. पंतप्रधान बालेन शाह यांच्या आगामी भारत दौऱ्यामुळे दोन्ही देशांमधील जुने प्रश्न मार्गी लागून द्विपक्षीय व्यापार, सुरक्षा आणि शेजारील राजनैतिक संबंध अधिक मजबूत होण्यास मोठी मदत होईल, असा विश्वास राजकीय वर्तुळात व्यक्त केला जात आहे.