साताऱ्यात धरणांवर सौरऊर्जेची निर्मिती; उमरोडी-कण्हेरवर तरंगते सौरप्रकल्प उभारणार

सातारा: आतापर्यंत धरणे म्हणजे केवळ पाणी साठवण आणि सिंचनाचे हद्दीचे साधन, अशीच सर्वसामान्य ओळख राहिली आहे. मात्र, बदलत्या काळ आणि तंत्रज्ञाना सोबत जलसंपदा विभागाने एक अत्यंत नाविन्यपूर्ण आणि दूरगामी पाऊल उचलले आहे. राज्यातील धरणांच्या जलाशयातील पाण्याचा पृष्ठभाग वापरून हरित ऊर्जा (Clean Energy) निर्माण करण्याचा एक महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेण्यात आला असून, यात सातारा जिल्ह्यातील प्रसिद्ध उमरोडी आणि कण्हेर धरणांचा समावेश करण्यात आला आहे. या प्रकल्पांमुळे पाण्याचा पारंपरिक वापर कायम राखत धरणातून आता थेट सूर्याच्या ऊर्जेद्वारे वीज निर्मिती केली जाणार आहे.

        जलसंपदा विभागाच्या या महत्त्वपूर्ण नियोजना नुसार, धरणांच्या काठावरील पडीक जमीन, अतिक्रमणे आणि पर्यटन विकासातील विविध तांत्रिक अडचणींवर मात करण्यासाठी थेट जलाशयाच्या पाण्यावर तरंगते सौरऊर्जा प्रकल्प (Floating Solar Power Plant) उभारण्याचा पर्याय निवडण्यात आला आहे. पहिल्या टप्प्यात राज्यातील एकूण दहा निवडक धरणांवर हा प्रकल्प राबवून सुमारे २ हजार ५०० मेगावॅट इतकी महाप्रचंड वीजनिर्मिती करण्याचे नियोजन राज्य शासनाने केले आहे. यामध्ये सातारा जिल्ह्याला विशेष प्राधान्य मिळाले असून, उमरोडी धरणावर सुमारे १६ मेगावॅट तर मोठ्या पाणीसाठवण क्षमता असलेल्या कण्हेर धरणावर तब्बल ६६ मेगावॅट क्षमतेचा सौरऊर्जा प्रकल्प उभारला जाणार आहे. या प्रकल्पांमुळे जलाशयाचा दुहेरी उपयोग साधला जाणार असून पुढील २५ वर्षांच्या कालावधीत शासनाला यातून कोट्यवधी रुपयांचा मोठा महसूल व उत्पन्न मिळण्याची दाट शक्यता आहे.

        जलाशयाच्या पाण्यावर सौर पॅनेल बसवून वीज निर्मिती केल्यामुळे अनेक मोठे पर्यावरणीय आणि भौगोलिक फायदे होणार आहेत. उन्हाळ्यात तीव्र उष्णतेमुळे जलाशयातील पाण्याचे बाष्पीभवन (Evaporation) मोठ्या प्रमाणावर होते, मात्र पाण्यावर सौर पॅनेल्सचे आच्छादन तयार झाल्यामुळे बाष्पीभवन होण्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या घटण्यास मदत होणार आहे. तसेच यासाठी कोणत्याही प्रकारच्या अतिरिक्त जमीन संपादनाची किंवा भूसंपादनाची गरज पडणार नाही. या पर्यावरण पूरक आणि आधुनिक प्रकल्पासाठी देश-भारतातील तब्बल २३ नामांकित कंपन्यांनी तीव्र स्वारस्य (Expression of Interest) दाखवले असून, पारदर्शक निविदा प्रक्रियेद्वारे पात्र कंपन्यांची निवड करून दीर्घकालीन करार केले जाणार आहेत. या प्रकल्पामुळे साताऱ्याच्या जलसाठ्यांना आता स्वच्छ आणि हरित ऊर्जा निर्मितीच्या क्षेत्रात एक नवी राष्ट्रीय ओळख मिळणार असून, ऊर्जा निर्मिती, पर्यावरण संवर्धन आणि जलसंपदा व्यवस्थापन या तिन्ही दिशांनी हा प्रकल्प मैलाचा दगड ठरणार आहे.